‘De samenleving is geen interim-klus’

Sinds 2003 is Sadik Harchaoui voorzitter van de Raad van Bestuur van FORUM, het instituut voor multiculturele ontwikkeling. De Marokkaanse Nederlander maakte snel carrière en zet zich nu met FORUM in voor alle Nederlanders.

“Iedere ouder wil dat zijn of haar kind het beter doet dan ze zelf hebben gedaan,” zegt hij over zijn jeugd. “Mijn ouders waren daar geen uitzondering op. Zij passen in het beeld van de arbeidsmigrant en ik wilde rechter worden. Dat steunden ze, maar het was geen must. Mijn levensgeluk vinden ze net zo belangrijk. En dat is erg fijn. Je ziet vaak bij allochtone ouders dat ze hun kinderen pushen om de top te halen. Dan leggen ze de lat te hoog. Gelukkig kreeg ik alle ruimte voor mijn eigen keuzen.”

Sadik groeide op als enig kind en had op jonge leeftijd al idealen. “Ik wist als puber al dat ik rechter wilde worden; het zoeken naar sociale rechtvaardigheid vond ik erg interessant. Op het Journaal zag ik beelden van arme mensen en Aids-patiënten. De problemen die mensen elders in de wereld hebben, raakten mij. Maar ook wij hebben, misschien in het klein, tekorten aan rechtvaardigheid. Er gebeuren teveel zaken waar ik het niet mee eens ben.”

Na de middelbare school studeerde Sadik Straf,- en Privaat Recht aan de Universiteit van Utrecht. Daarna volgde hij de RAIO-opleiding, een soort werk en leertraject voor rechters en officieren van justitie. Dat traject moest leiden tot het waarmaken van zijn ambitie: rechter worden. “Als rechter zou ik immers iets aan die onrechtvaardigheid kunnen doen.”

Toch liep het anders. “Ik koos na mijn opleiding voor de functie van Officier van Justitie. Het zijn van Officier van Justitie vond ik veelzijdiger, dynamischer en deed een beroep op verschillende competenties. De politie aansturen, slachtoffergesprekken voeren, verdachten voor de rechter brengen en in de rechtszaal helder argumenteren. Weliswaar vel je geen eindoordeel, maar je hebt meer mogelijkheden problemen aan te pakken. Ik specialiseerde mij in het bestrijden van mensensmokkel. Na een paar jaren werd ik aan het denken gezet. Ieder jaar vinden er een paar miljoen overtredingen plaats. Daarvan komen er slechts zo’n tweehonderdduizend voor de rechter,” legt hij uit. “Dat zijn de zware strafbare feiten. Als het gaat om jonge mensen, dan is het een drama, omdat deze mensen nog een heel leven voor de boeg hebben. Je kunt ze immers niet voor altijd opsluiten. Als ze voor het hekje staan, is het vaak al te laat. Wil je dit voorkomen, dan zul je toch aan de voorkant van de maatschappij moeten werken. Onderwijs, arbeid, burgerschap. Daarom besloot ik in 2003 aan de andere kant te gaan staan. Dus de problemen proberen te voorkomen in plaats van het handhaven van de wet in de rechtszaal”

Radicalisering
Sadik trad mede daarom in 2003 toe als voorzitter Raad van Bestuur van FORUM. “In eerste instantie bedacht ik dat ik het een paar jaar wilde doen, maar weet je, de samenleving is geen interim-klus. Het duurt jaren voordat je bepaalde trends kan doorbreken. Jaren van werk en inspanning. Van het signaleren van bepaalde problemen en die onder de aandacht van de juiste mensen brengen.”

“Neem nou radicalisering. In 2003 zag ik het effect van vervreemding op jonge mensen. Ik heb dat al eerste op de bestuurlijke agenda gezet en breed onder de aandacht gebracht. Aanvankelijk zag niemand het als een probleem, maar we hebben de juiste instanties daar wel van kunnen overtuigen. Op dat moment kan je samen een vuist maken en hier iets tegen doen, voordat het uit de hand loopt. Helaas komt onze overheid pas vaak in actie als er zich een incident voordoet.”

“Het signaleren van problemen is heel boeiend. Ik let altijd op onzichtbare maatschappelijke processen. Op dingen die niet gezegd worden. Er zijn in de huidige samenleving ook rare paradoxen; we vliegen de hele wereld over, maar willen met Kerstmis een gezellige boom. We zitten avonden te chatten, maar eigenlijk missen fysieke contacten. Er wordt gezegd dat religie niet meer populair is, maar mensen stappen massaal in de trein naar Keulen als de Paus daar spreekt. Dat geeft stof tot nadenken.”

De levens van andere mensen interesseren Sadik in hoge mate. Naast zijn directe ontmoetingen met uiteenlopende mensen in de dagelijkse praktijk leest hij bijvoorbeeld ook veel biografieën. “Over Nelson Mandela bijvoorbeeld, maar ook over incestslachtoffers of kunstenaars. Dat is een goede manier om het eigen perspectief van mensen te leren kennen. Het geeft nu eenmaal meer informatie over mensen en maatschappelijke problemen als je het uit eerste hand hoort. Zo begrijp je denkwijzen en handelingen beter, als je het de mensen zelf aan je laat vertellen.”

Passende baan
“Bij FORUM gaan we veel de dialoog aan. Met instanties, politiek en zakenleven, maar ook met alle Nederlanders zelf. Ook onze onderzoeken geven verhelderende antwoorden. Zo is gebleken dat hoger opgeleide allochtone jongeren moeite hebben met het vinden van een passende baan. Waar ligt dat aan? Wist je dat twintig procent van de studenten Geneeskunde allochtoon is? Helaas zie je dat nog niet terug in het ziekenhuis, bijvoorbeeld op de afdeling chirurgie.”

Onlangs presenteerde FORUM hierover een onderzoek “Onverzilverd talent; hoogopgeleide allochtonen op zoek naar werk”. Het uitgebreide onderzoek geeft verhelderende antwoorden: “Het blijkt dat het deze jongeren aan een sociaal netwerk ontbreekt. Ze hebben niemand om mee te sparren. Iemand om mee te overleggen wat de volgende stap is. Dus blijven ze tevergeefs door solliciteren, omdat niemand ze op eventuele fouten wijst of tips geeft ter verbetering.”

Toch moeten werknemers ook de hand in eigen boezem steken. “Je moet ook voor je eigen kansen gaan en je geen slachtoffer voelen. Dat komt ook veel voor. Natuurlijk is het zelfvertrouwen weg als je een dertigste afwijzing hebt ontvangen. Maar als je dat terug krijgt, is die 31ste brief misschien wel een succes. Daarbij, allochtoon ben je alleen in de ogen van een ander. Je bent gewoon jezelf. Als je dan ook nog authentiek bent, is dat de sleutel tot succes. Je moet niet het beeld dat anderen van je hebben aansturen en je hoeft anderen er ook niet van te overtuigen dat je anders bent dan zij denken. Weet wie je bent en verloochen jezelf niet.“

Sadik gelooft niet dat hij dit werk beter kan doen omdat hij allochtoon is. “Ik geloof niet dat dit uitmaakt. Door mijn achtergrond ben ik wel sensitief op verschillen, maar dat zegt niet zoveel. Het gaat erom of je de bereidheid en openheid hebt je te verplaatsen in andere mensen. Het feit dat ik geen vrouw ben, niet getraumatiseerd en ook geen AMA wil niet zeggen dat ik me niet kan verplaatsen in een vrouwelijke AMA. Ik sta open voor anderen en dat is belangrijker dan mijn afkomst. Ik ben de kleur eigenlijk al lang voorbij”.

Diversiteit
Drie jaar geleden werd Sadik uitgenodigd om het bedrijfsleven ervan te overtuigen waarom zij allochtonen moesten aannemen. “Daar heb ik voor bedankt,” zegt hij fel. “De cijfers spreken voor zich. Bedrijven waar allochtonen in dienst zijn, doen het vaak goed. De diversiteit op de werkvloer draagt immers bij aan innovatie van het bedrijf, omdat het bedrijf meer kennis in huis heeft. Bovendien is het in het licht van het grote aantal openstaande vacatures bittere noodzaak voor bedrijven om ook allochtoon talent aan te boren.”

Volgens Sadik gaat het niet alleen om de topfuncties. “Een parfumerie in het centrum van Den Haag kan zich afvragen waarom alle allochtone vrouwen de winkel voorbij lopen. De etalage ziet er toch uitnodigend uit? Vast wel, maar niet perse voor dames met een kleur. Als je als donkere vrouw langsloopt en je ziet een voor jou niet aantrekkelijke etalage en je kan je ook niet identificeren met het personeel, ga je niet naar binnen. Maar daar ga ik werkgevers niet van overtuigen tijdens een toespraak. Dat moeten ze zelf maar ondervinden. Bovendien is het over een vooroordeel heenkomen geen prestatie. Dat wil zeggen, het is geen gunst.”

Wat FORUM wel doet, is het aangaan van samenwerkingsverbanden, zoals met het CWI. “Inmiddels hebben we voor zeshonderd hoger opgeleide allochtonen langs deze weg bemiddeld. En wat blijkt, het zijn grote successen. Het gaat ook niet om de afkomst, maar om de toekomst. Je moet voorbij de kleur. Ook als jongere die de baan zoekt. Een allochtoon ben je alleen in de ogen van een ander, hoor. En je kan zelf kiezen om aan dat beeld te voldoen of om te zijn wie je echt bent.”

Sadik kreeg hier in zijn vorige baan ook mee te maken. “Ik werkte nog als officier van justitie en moest een Marokkaanse jongen voorgeleiden. Je zag hem denken; ‘Harchaoui… da’s vast een Marokkaan.’ En hij begon in het Arabisch tegen me te praten. Maar ik ben Nederlander en als Nederlandse officier van justitie kan ik daar op dat moment niets mee. Dus ik heb hem een tolk aangeboden.”

Paternalistisch gedrag
De discussie over wel of niet anoniem solliciteren is nog steeds gaande. Hoewel het bedoeld is om allochtonen aan het werk te helpen, is Sadik hier geen voorstander van. “De politiek moet eens ophouden met dat misplaatste paternalistische gedrag. Het moet gaan om de beste man of vrouw voor de job. Niet om de afkomst. Daarom ben ik ook tegen positieve discriminatie. Want de degene die de prijs betaalt, is de allochtoon zelf. Hij of zij wordt er op de werkvloer op aangekeken. Collega’s zullen zeggen dat de baan niet aan de beste is gegeven, maar aan de beste allochtoon. En dat is niet goed.”

De media spelen hierin ook een grote rol. “Ik probeer voorbij het verschil te komen. Om gericht te zijn op een doel. In de huidige tijd gaat het in de media niet om het doel, maar om de mens en zijn of haar uitstraling. We moeten ons afvragen wat we voor de Nederlandse samenleving kunnen doen. Als persoon zijn we dienstbaar aan de samenleving. Niet andersom. In de politiek is het net zo. Het gaat niet om de kamervragen, maar om wie hem stelt. Journalisten zijn op zoek naar soundbites. En die halen de krant.”

Daar wil Sadik niet aan meedoen. “Het gaat niet om mij, maar om FORUM en haar doelen. Mensen zeggen soms “U bent zo succesvol en anderen niet.” Dan wijs ik ze erop dat het succes een regel is en geen uitzondering. Iedereen levert op zijn eigen manier een bijdrage. Een timmerman en een lasser ook.”

Hij erkent dat veel mensen hem als rolmodel zien, maar is daar geen voorstander van. “Ik vind het fijn dat ik jongeren inspireer en ze mogen me ook als rolmodel zien, maar ik vind dat iedereen zelf een rolmodel moet maken. Stel uit alle kwaliteiten die je in anderen bewondert iemand samen en houd dat vast. Maar word niet als een ander. Want dan ben je jezelf niet meer.”